CHP, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edilen, kripto varlıkların vergilendirmesi ve bedelli askerlik tutarının arttırılması düzenlemelerinin yer aldığı kanun teklifine muhalefet şerhi verdi. Şerhte, BOTAŞ’ın vergi borçlarının Hazine’den alacaklarıyla mahsuplaştırılmasını öngören düzenleme eleştirilerek, bu yöntemle 2026 yılı bütçesinde öngörülen gelirlerin yaklaşık yüzde 3’ünden Bütçe Kanunu’nda bir değişiklik yapılmadan vazgeçilmiş olacağı belirtildi. Şerhte, ayrıca söz konusu işlemin kesin hesaplarda görünmeyeceği ve "açıklık, saydamlık ve hesap verilebilirlik ilkelerine aykırı" olduğu ifade edilerek, düzenlemenin ek bütçe teklifiyle yapılması gerektiği kaydedildi.

CHP, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda geçtiğimiz hafta kabul edilen "Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Teklifi"ne ilişkin muhalefet şerhi verdi. Şerhte, teklifin hazırlanma yöntemi, yasama tekniği, Anayasa’ya uygunluğu ve içerdiği düzenlemelere yönelik eleştiriler yer aldı.

13 farklı kanunda düzenlemeler öngören teklif; şans ve bahis oyunlarına ilişkin reklam giderlerinin vergi matrahından düşülmemesi, vakıf üniversitelerinin sağlık kurumlarının kurumlar vergisi muafiyetinin kaldırılması, bazı kıymetli taşların Özel Tüketim Vergisi kapsamına alınması, kripto varlıkların gelir vergisi kapsamına alınması ve işlem vergisi ile vergilendirilmesi, İşsizlik Sigortası Fonu’na devlet katkısının esnek şekilde belirlenmesi, bedelli askerlik ücretlerinin artırılması ve Savunma Sanayi Fonu’na aktarılması, 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenen bölgelere yönelik defaten ödeme indirimi ve kamu kurumlarının ihtiyaç fazlası taşınmazlarının özelleştirilmesini öngörüyor.

"KANUN TEKLİFİ TORBA KANUN FORMATINDA GETİRİLMİŞTİR"

Muhalefet şerhinde, teklifin torba kanun şeklinde hazırlanması eleştirilerek, kamuoyunda "torba kanun" olarak adlandırılan ve istisnai durumlarda kullanılması gerektiği belirtilen düzenlemelerin son dönemde "adeta hakim norm haline geldiği" ifade edildi.

Şerhte, bu tür kanun hazırlama tekniklerinin hem ilgili ana mevzuatla uyum açısından ciddi sorunlar yarattığı hem de uygulamada öngörülemeyen sonuçlara yol açtığı belirtilerek şu ifadeler kullanıldı:

"Bu tür kanun hazırlama ve yapma teknikleri, hem torba kanunda ele alınan konuların ilgili ana mevzuatıyla uyumu açısından ciddi sorunlar yaratmakta hem de uygulama aşamasında öngörülemeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olmaktadır."

Aynı düzenlemenin kısa süre içinde defalarca değiştirilmek zorunda kalabildiği belirtilen şerhte, bu durumun düzenlemelerden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenen vatandaşların mağduriyetine yol açtığı kaydedildi. Ayrıca torba kanun tekliflerinin TBMM Genel Kurulu’nda "temel kanun" olarak görüşülmesinin de "ciddi sakıncalar" içerdiği ifade edildi.

"TEKLİF TALİ KOMİSYONLARDA GÖRÜŞÜLMEMİŞTİR"

Şerhte, kanun teklifinin TBMM’de ilgili komisyonlarda yeterince tartışılmadan yalnızca Plan ve Bütçe Komisyonu’nda ele alınması da eleştirilerek, bu yöntemin bütüncül olmayan bir yasa yapma alışkanlığına yol açtığı belirtildi. Şerhte, şu değerlendirme yapıldı:

"TBMM’nde ilgili komisyonlarda yeteri kadar tartışılmayan kanun teklifleriyle ve sadece Plan ve Bütçe Komisyonu'ndan geçirilen torba yasalarla getirilen hükümlerle bütüncül olmayan yasa yapma alışkanlığı ilave problemlere neden olmakta, kod yasalardaki bazı hükümlerin sık sık değişimine sebebiyet vermektedir."

"ETKİ ANALİZİ RAPORU CİDDİ EKSİKLİKLER İÇERMEKTEDİR"

Muhalefet şerhinde, teklifin komisyondaki görüşmeleri sırasında sunulan Etki Analizi Raporu’nun da yetersiz olduğu savunuldu. Raporda bazı bilgi ve mali yük hesaplamalarının yer almadığı ifade edilerek, özellikle bazı maddelerin ekonomik etkilerine ilişkin herhangi bir projeksiyon yapılmadığı belirtildi.

Şerhte, şans ve bahis oyunlarına ilişkin reklam giderlerinin vergi matrahından düşülmemesine yönelik düzenlemeleri içeren maddelere değinilerek şu ifadeler yer aldı:

"Kanun teklifinde yer alan her türlü şans ve bahis oyunlarına ilişkin reklam giderlerinin, kurumlar/gelir vergisi mükellefleri açısından vergi matrahının tespitinde indirim/gider olarak kabul edilmemesine yönelik düzenlemeleri içeren 2 ve 15. madde ilgili olarak gelir artışı veya azalışına etkileri konusunda herhangi bir projeksiyon yapılmamıştır."

Aynı şekilde kripto varlıkların vergilendirilmesine ilişkin maddelerde de benzer bir eksiklik olduğu ifade edilen şerhte, Gelir Vergisi Kanunu’nda değişiklik öngören maddelere atıf yapılarak, bu düzenlemelerin gelir artışı veya azalışına etkisine ilişkin herhangi bir projeksiyon yapılmadığı belirtildi.

CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMELERİ VE ANAYASA TARTIŞMASI

Şerhte ayrıca Cumhurbaşkanlığı kararnameleri ve 2017 anayasa değişikliklerine ilişkin değerlendirmeler de yer aldı. CHP’li üyeler, iktidarın 2017 referandumu ile kabul edilen Anayasa hükümlerine dahi uymadığını savunarak, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin norm alanı bakımından ciddi tartışmalar yarattığını ifade etti.

Şerhte, "Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, 2017 Anayasa değişikliğinin yurttaşlık, temel hak ve özgürlükler, kamu hizmetleri, kamu yararı ve yasama yetkisinin kullanımı ve devredilmezliği açılarından büyük tahribata yol açan bir norm alanıdır" ifadelerine yer verildi.

Anayasa Mahkemesi’nin bazı iptal kararlarına da değinilen şerhte, teşkilat kanunlarının bir bölümünün kanunla, bir bölümünün ise Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle düzenlenmesinin hukuk devletinin normlar hiyerarşisi açısından tartışmalı ve parçalı bir tablo yarattığı ifade edildi.

"TBMM’Yİ NİTELİKLİ YASA YAPMAKTAN ALIKOYMAKTADIR"

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne ilişkin eleştirilere de yer verilen şerhte, 9 Temmuz 2018’de yürürlüğe giren anayasa değişikliğinin uygulamasına değinildi. Şerhte, doksan bir aylık süreçte sistemin "tek adam yönetiminin sürdürülemez özelliğini teyit ettiği" aktarıldı.

Yürütmenin “tek kişi yönetimine indirgenmesi" ve Cumhurbaşkanı’nın aynı zamanda parti genel başkanı olması nedeniyle TBMM’de yasama faaliyetlerinin olumsuz etkilendiği kaydedilen şerhte, "Parti başkanı olması nedeniyle TBMM’de Cumhurbaşkanı’nın ön onay vermediği yasa önerisi kabul görmemektedir. Bu tutum yasa tekliflerinin yasalaşma sürecini de olumsuz yönde etkilemektedir" denildi.

EMEKLİ BAYRAM İKRAMİYESİ ZAMMININ BULUNMAMASINA TEPKİ

Muhalefet şerhinde, kanun teklifinin emeklilerin bayram ikramiyesine ilişkin beklentileri karşılamadığı, teklifte emeklilere dini bayramlarda ödenen 4 bin lira tutarındaki ikramiyenin artırılmasına yönelik herhangi bir düzenleme bulunmadığı kaydedildi.

Şerhte, komisyonda CHP tarafından verilen ve bayram ikramiyesinin net asgari ücret tutarında ödenmesini öngören önergenin iktidar milletvekillerinin oylarıyla reddedildiği belirtilerek, "2018 Haziranda ödenmeye başlanan 1000 lira bayram ikramiyesi tüm ekonomik parametreler karşısında sürekli erimektedir" denildi. Şerhte, CHP’nin önerisinin ise "en düşük emekli maaşının ve bayram ikramiyesinin asgari ücrete eşitlenmesi" olduğu ifade edildi.

EKONOMİK KOŞULLAR VE GELİR DAĞILIMI ELEŞTİRİSİ

Türkiye’de gelir dağılımının bozulduğuna ilişkin değerlendirmelere de yer verilen şerhte, Kur Korumalı Mevduat ve dövize endeksli kamu-özel işbirliği projeleri nedeniyle kaynakların belirli kesimlere aktarıldığı ve "fakirin daha fakir olduğu, zenginin daha zengin olduğu bir sistem yaratıldığı" ifade edildi.

Yoksulluk ve açlık sınırı ile enflasyon verilerine de yer verilen şerhte, emekli bayram ikramiyesinin artırılması gerektiği belirtildi. Şerhte şu değerlendirme yapıldı:

"Yoksulluk sınırının 98 bin 188 liraya, açlık sınırının 30 bin 143 liraya çıktığı, sansürlü TÜİK verilerine göre enflasyonun yüzde 30,89 civarında gerçekleştiği bir ortamda emeklilere ödenen bayram ikramiyesinin mutlak suretle yükseltilmesi gerekmektedir.”

Ayrıca daha güncel ekonomik göstergelere atıfla yoksulluk sınırının 105 bin 425 liraya, açlık sınırının 32 bin 365 liraya çıktığı, net asgari ücretin ise 28 bin 75 lira olarak belirlendiği ifade edilen şerhte, teklifin bu koşullara rağmen bayram ikramiyesinin artırılmasına ilişkin düzenleme içermediği kaydedildi.

KRİPTO VARLIK DÜZENLEMESİNE ELEŞTİRİ

Teklifin maddeleri üzerindeki görüşmelerde özellikle kripto varlıklara ilişkin düzenlemelerin ele alındığı belirtilerek işlem vergisinin yüksekliğine yönelik eleştirilerin dile getirildiği belirtilen şerhte, işlem vergisi oranının yüksek tutulmasının piyasaya olası etkilerinin yeterince değerlendirilmediği savunuldu.

Orim oranının yüzde 50 azaltılmasıyla bütçede 65 milyar liralık tasarruf sağlanacak

Teklifin 9’uncu maddesiyle İşsizlik Sigortası Kanunu’nda değişiklik yapılarak işsizlik sigortası prim oranlarına ilişkin düzenleme getirildiği belirtilen şerhte, mevcut sistemde primlerin sigortalıdan yüzde 1, işverenden yüzde 2 ve devletten yüzde 1 oranında alındığı hatırlatıldı.

Düzenlemeyle yüzde 1 olan devlet payının yarısına kadar artırılması veya yarısına kadar düşürülmesi konusunda Cumhurbaşkanı'na yetki verildiği belirtilerek, Etki Analizi’nde "İşsizlik Sigortası Fonu’nun gelir fazlası verdiği" ifade edildi.

Şerhte, Fon’un "2024 yılında 162 milyar lira, 2025 yılında ise 269,5 milyar lira gelir fazlası" verdiği, 2025 yılı sonunda "Fon varlığının yaklaşık 628,5 milyar lira" olduğu ve 2026 yılında "151 milyar lira daha gelir fazlası" vermesinin beklendiği aktarıldı.

Bu veriler ışığında düzenlemenin devletin işsizlik sigortasına ödediği "payı azaltma" amacı taşıdığı değerlendirmesi yapılarak, devletin 2025 yılında 83,3 milyar lira prim ödediği, 2026 yılı Ocak ayında ise 10,6 milyar lira katkı sağladığı belirtildi.

Şerhte, prim oranının yüzde 50 azaltılması durumunda bütçede 65 milyar liralık tasarruf sağlanacağı ifade edilerek, " Söz konusu düzenleme Anayasa’nın 2'nci maddesinde yer alan hukuk devleti ve 7'nci maddesinde yer alan yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırı bulunmaktadır" denildi.

Ayrıca işsizlik sigortasının amacının çalışanların işsiz kaldıklarında gelir kaybını telafi etmek olduğu belirtilerek, fondan yararlanma koşullarının ağır olduğu ve ödeme miktarı ile süresinin yetersiz olduğu kaydedildi.

BOTAŞ düzenlemesi: Yaklaşık 500 milyar liralık vergi alacağı, BOTAŞ’ın görevlendirme bedeli alacağı karşılığında silinecek

Teklifin 10’uncu maddesiyle Doğal Gaz Piyasası Kanunu’na eklenen geçici madde kapsamında BOTAŞ’ın devlete olan bazı borçlarının Hazine’den alacaklarıyla mahsuplaştırılmasının öngörüldüğü belirtildi.

Şerhte, düzenlemeyle BOTAŞ’ın doğal gaz ithalatından kaynaklanan vergi, fon ve pay borçlarının, idari para cezaları ve bunlara bağlı gecikme zamlarıyla birlikte Hazine’den olan görevlendirme bedeli alacaklarına mahsup edilmesinin teklif edildiği kaydedildi.

Aynı içerikte düzenlemelerin daha önce de yapıldığı aktarılarak Aralık 2021, Aralık 2022 ve Temmuz 2024 tarihlerindeki düzenlemelere atıf yapıldı. Bu kapsamda BOTAŞ’ın sırasıyla yaklaşık 33 milyar lira, 120 milyar lira ve 181 milyar liralık vergi borcunun mahsuplaştırıldığı ifade edildi.

Şerhte, etki analizinde düzenleme yürürlüğe girdiğinde 310 milyar lira tutarında KDV borcunun mahsup edilmesinin öngörüldüğü ve 2026 yılı için yaklaşık 165 milyar lira KDV anapara borcunun oluşmasının beklendiğini kaydedilerek, "Diğer bir ifadeyle, bu düzenleme ile yaklaşık olarak 500 milyar liralık vergi alacağı, BOTAŞ’ın görevlendirme bedeli alacağı karşılığında silinecektir" denildi.

Bu durumun bütçe gelirlerinin yaklaşık yüzde 3’üne karşılık geldiği ifade edilen şerhte, söz konusu işlemin açıklık, saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri açısından da sorunlu olduğu savunuldu.

Şerhte ayrıca, söz konusu mahsuplaşma işlemlerinin sonuçlarının ilgili yılın Kesin Hesap Kanun tekliflerinde de görünmeyeceği belirtilerek, bunun nedeninin işlemin "karşılıklı mahsuplaşma ve tahakkuk kayıtlarının karşılıklı olarak terkin edilmesi" şeklinde yapılması olduğu kaydedildi. Bu durumun "açıklık, saydamlık ve hesap verilebilirlik ilkelerine aykırı" olduğu vurgulanan şerhte, düzenlemeye ilişkin, "Kanun teklifinin 10. maddesinde yer alan düzenlemenin bizzat Cumhurbaşkanınca TBMM'ye sevk olunacak 'ek bütçe' teklifi ile yapılmasının zorunlu olduğu düşünülmektedir" denildi.

"'BÜTÇE AÇIĞI' KAMU TAŞINMAZLARININ SATIŞINDAN ELDE EDİLEN GELİRLERLE GİZLENMESİ AMACI TAŞIYOR"

Teklifin 11’inci maddesine ilişkin değerlendirmede, kamu kurumlarının ihtiyaç fazlası taşınmazlarının Özelleştirme İdaresi tarafından satılmasına imkan tanıyan düzenlemeye yer verildi.

Bu kapsamda 5018 sayılı Kanun’a ekli listelerde yer alan kamu idareleri, bağlı kuruluşlar, fonlar, döner sermayeler ve bazı kamu şirketlerinin taşınmazlarının satışına olanak tanındığı belirtilerek satış gelirlerinin bütçeye aktarılacağı ifade edildi.

Etki analizine göre bu kapsamda 230 adet ve yaklaşık 5,5 milyon metrekare taşınmazın özelleştirilmesinin talep edildiği, satışlardan 35-45 milyar lira gelir elde edilmesinin beklendiği aktarıldı.

Şerhte, "ihtiyaç fazlası" kavramının muğlak olduğu değerlendirmesi yapılırken, düzenlemenin bütçe açığının kamu taşınmazlarının satışından elde edilen gelirlerle gizlenmesi amacını taşıdığı görüşü de dile getirildi.

DEPREM KONUTLARINA PEŞİN ÖDEME İNDİRİMİ: GELİR BEKLENTİSİ 152 MİLYAR LİRA

Teklifin 17’nci maddesiyle deprem konutları ve iş yerlerine ilişkin peşin ödeme indirimi getirildiği ifade edildi. Buna göre 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenen bölgelerde hak sahiplerinin 2026 yılı sonuna kadar konut veya işyerlerini peşin ödemeleri halinde indirim uygulanacağı kaydedildi.

Düzenlemeye göre konut ve köy evlerinde yüzde 74, işyerlerinde ise yüzde 48 indirim uygulanacağı ifade edilirken, ortalama bir deprem konutunun taksitli ödeme planında toplam maliyetinin 1 milyon 890 bin lira olduğu, peşin ödeme durumunda ise bu tutarın 484 bin liraya düşeceği belirtildi.

Etki analizine göre, deprem bölgesinde borçlandırması yapılan ve kamu tarafından inşa edilen konut sayısının 314 bin 323 olduğu ifade edilirken, tüm hak sahiplerinin peşin ödeme imkanından yararlanması halinde toplam gelir beklentisinin 152 milyar 132 milyon lira olduğu belirtildi.

Şerhte, CHP Grubu’nun deprem sonrası hazırladığı kanun teklifinde depremzede hak sahiplerine bir konutun sosyal devlet ilkesi gereği bedelsiz verilmesini önerdiği de ifade edildi.

İlgili Etiketler

Yorumlar